سگ آندولوسی

اولین فیلم بونوئل ( محصول 1928 ٬ 24 دقیقه) مسلما واقعه مهمی در تاریخ سینما است٬ ولی به گمان من آن قدر که به بونوئل توجه می شود اهمیتی ندارد. این بدان علت است که نقش دالی در این کار آن قدر زیاد است که می تواند مورد بحث قرار گیرد و نیز به این علت که بونوئل توانایی ساختن فیلم هایی را که کمتر انتزاعی باشد نشان داده است. دالی خوابی درباره مورچگان می بیند . خوابش را برای بونوئل بازگو می کند و بونوئل هم در عوض خوابی را که دیده است نقل می کند. دو دوست از هم می پرسند ٬ چرا فیلمی درباره ی این رویا ها نسازیم؟ در عرض سه روز سناریوی سگ آندلسی را می نویسند. به گفته آن ها ٬ فیلم متشکل از یک سری gag (شوخی!) است. آن ها قسمت هایی را که - لا اقل به نظر خودشان - معقول به نظر می رسد عمدا نادیده می گیرند. بونوئل به پاریس باز می گردد و در مدت دو هفته فیلم ساخته می شود. دالی آخرین روز فیلم برداری خود را به پاریس می رساند. هر کس - یا تقریبا هر کس - که به سینما توجه دارد این فیلم را می شناسد. به جای این که فیلم را صحنه به صحنه تحلیل کنیم٬ بهتر است ببینیم بونوئل و دالی در جستجوی این نامعقولات تا چه اندازه به موفقیت رسیده اند و واکنش مردم از این هرزگی که آن ها مشتاق انجام آن بودند چه بوده است. من متقاعد شده ام که بونوئل و دالی دو هدف مختلف داشته اند. هدف بونوئل نگرشی به دنیای روشنی بوده است که در آن رویا و واقعیت در آزادی کامل با هم تلفیق می شوند. دالی امید داشته است که بورژوازی را به وحشت اندازد.
هر آن چه را که اکنون به نظر ما به طور سطحی سورئالیسم می نماید ٬ هر آن چه را که فصل رویا را به خاطر می آورد - که دالی بعدا در فیلم طلسم شده ی هیچکاک هم از آن استفاده کرد - هر آن چه را که صرفا نماد گرایی (Symbolism) است ٬ می توان محققا به دالی نسبت داد.
فصل های دیگر٬ فریاد های واقعی از طغیان است. وقتی استفاده از رویا ٬ نه به صورت تعمقی در آثار فروید ٬ بلکه در خدمت بیان درد های انسانی است ٬ صدای بونوئل به گوش می رسد. مثالی می زینم: از پنجره دو نفر شاهد واقعه ای هستند و توانایی مداخله را ندارند ٬ بلافصله پس از این واقعه آن ها به یک عشق بازی رویا گونه دست می زنند. اینجا رویا های زیبا ٬ زیبا گرایی و فریب جانی ندارد. در این جا مساله دسترسی به دنیای پنهانی ٬ آوایی برای درد و عشق و شناساندن شوخی سیاه مطرح می شود. در چنین فصل هایی که دخالت بونوئل بدیهی به نظر می رسد ٬ تا معقولات به اوج تکامل و پیروزی خود می رسند. ولی نا معقولات بونوئل در ضمن این که سکانس های اصلی فیلم ( L'Age d'Or ) را از پیش خبر می دهد ٬ با تاثیر آگاهانه و تکان دهنده ای که دالی برای آن سخت می کوشد٬ آمیخته می شود.
از سال 1929 به بعد ٬ زمانی که سگ آندلسی برای اولین بار به نمایش در آمد ٬ در انجمن های هنری و سینمایی به عنوان یک اثر کلاسیک شناخته می شود. تماشاچی - منتقد آماتور - این فیلم را درست مانند فصلی از یک فیلم روانی تجزیه و تحلیل می کند.
از جنبه ی سینمایی ٬ بونوئل نمی خواسته یک فیلم جذاب بسازد ٬ بلکه تقریبا فیلمی که آشفته و گیج کننده باشد و به همین دلیل است که فیلم با صحنه ی غیر قابل تحمل : « ... لبه تیغ از روی مردمک چشم دختر جوان می گذرد و آن را قطع می کند.» شروع کرده است. برای اولین بار در تاریخ سینما است که یک کارگردان نه تنها سعی در خشنود کردن تماشاچی فیلمش نمی کند بلکه او را منزجر هم می کند.با وجودی که برخی از منتقدین احمق و بی شعور بونوئل را طرد کردند ٬ گروه پیش رو ( Avant-garde ) فیلم را پذیرفتند. بونوئل در همان سال در مجله انقلاب سورئالیستی شدیدا اعتراض کرد که : کسانی که در این فیلم - که اساسا چیزی غیر از توسل شهوانی و نومیدانه به قتل نیست - زیبایی یا شعر یافته اند ٬ از دسته ی ابلهان به شمار می آیند.
در سگ آندولسی بونوئل از همجواری و استحاله استفاده فراوانی می کند تا کیفیت فرا واقعی آن را پدید آورد. تکان دهنده ترین و معروف ترین نمونه ی کاربرد همان صحنه ی بریدن مردمک چشم است؛ آرامش ابتدایی صحنه به دلهره بدل می شود . از صحنه ی معادل نیز بهره می گیرد ( شیئی نازک از میان شیئی مدور عبور می کند) .
از طرفی هیچ سیر تحولی از لحاظ زمانی در فیلم وجود ندارد؛ ابتدا داستان در 8 سال بعد، سپس در 16 سال قبل و در صحنه ی آخر در بهار می گذرد.
آیا حوادث را باید واقعی دانست؟ یا این حوادث در رویای کسی روی می دهد؟ نمی دانیــــم.

بسم الله الرحمن الرحيم

بسم الله الرحمن الرحیم

بسم الله الرحمن الرحيم

بسم الله الرحمن الرحیم

نقد سینمای ایران

چهار کلمه حرف ناحساب

توی این ماه به خیلی از وبلاگها که سرمیزدم و مطالبشون رو میخوندم حس کردم موج جدیدی بوجود اومده . اصلا مد شده و اون هم نقد سینمای ایران هستش . اصلا کاری ندارم که یک سری ها خیلی سطحی یا شاید غیر منصفانه سینمای ایران رو به باد نقد گرفتند . بیشترشون هم حرف کلیشه ای و همیشگی خالی بودن صندلی های سینما ها و سالنهای تاتر رو پیش کشیده بودند . خیلی ها هم الحق و والانصاف که حرفهاشون جای هیچ ایرادی رو باقی نمیگذاشت . من هم بخودم اومدم تا از این موج عقب نمونم و چوب موج سواریم رو برداشتم و با این موج همراه شدم . البته با کلی کلنجار راضی شدم تا مطلبی در این باره بنویسم و از روند عادی و معمول وبلاگم برای اولین بار کمی دور بشوم .
حالا هم میخوام کمی درباره ی سینمای خودمون صحبت کنم و چیزهایی رو بگم که کمتر بهش پرداخته شده . اما دوست دارم مثل آدمهایی که میخواهند فیلسوف بشوند و وارد حوضه فلسفه بشوند ، اول از همه ذهنتون رو از هرگونه پیش داوری و تعصب خالی کنید و منطقی فکر کنید .
تاحالا به این قضیه فکر کردید که چرا سینمای ما با صدا و سیما و درکل با نظام ما کمی در تضاد و دوگانگی هستند ؟ مگر صاحب نظران این مملکت مدام درباره ی سینما و جایگاه بزرگ و مقدس اون صحبت نمیکنند ؟ البته منظورم از صاحب نظران همون صاحبان قدرت هست . مگر مدام کارگردانان ما گوش زد نمیشوند که شما هم از افتخارات سرزمین ما هستید ؟
پس چرا در عمل چیز دیگری را میگویند ؟ فکر کنم جشنواره فجر بزرگترین رویداد سینمایی کشورمان است و فیلمی که این جشنواره به عنوان فیلم سال ایران انتخاب میکند ، به فرض اینکه به جا بوده ، فیلمی است از همین آدمهایی که از افتخارات سرزمین ما هستند . تا اینجا قبول .
شما فیلم چهار شنبه سوری رو در تلوزیون دیدید ؟
شما نقد فیلم چهارشنبه سوری رو در تلوزیون دیدید ؟
شما نظری درباره ی فیلم چهارشنبه سوری در تلوزیون دیدید ؟
اصلا شما اسم فیلم چهارشنبه سوری رو در تلوزیون شنیدید ؟
چرا ؟ چون خانم هدیه تهرانی موهایش رو کمی بیرون ریخته . چون توی فیلم درباره ی برداشتن ابرو صحبت میشه . چون بعد از نمایش این فیلم در تلوزیون و در هر کانالی از اون ، کلی فتوا میدن تا اون شبکه رو نبینیم . کراهت داره . باز هم به فرض که اینها درست .
ما کدوم رو قبول کنیم . سینمای ما سینمای ارزشمندیست و کارگردانان ما صاحبان هنر و افتخارند ؟ اگر این طوره پس صدا و سیما چی .
اگر اعتقاد به بعضی مسائل داریم باید همه تابع اون باشیم . اگر هم ادعا میکنیم که به هنر و سینما و روشنفکری اهمیت میدهیم باز هم باید همه تابع اون باشیم . اصلا چرا راه دور بریم . فیلم شبهای روشن فرزاد موتمن چی ؟ دیگه نه اونجا هدیه خانمی هست که موهاش بیرون باشه و نه دختری که بخواد ابروهاش رو برداره . اونجا فقط دو نفر می نشینند و با همدیگه صحبت میکنند . درباره ی عشق ، ادبیات ، و مستی . اگه بخواهید تا فردا صبح براتون مثال میزنم . اصلااین یکی رو بزاریم کنار . من در جایی دیگه از این حرفها زدم و خلاصه زیر اب ما به کل زده شد . اما این بار باز هم این حرفها رو میزنم که فقط بفهمونم ما هم آدمهایی از این مملکت هستیم و ما هم حق داریم نظر بدیم .عیبی نداره . هر کاری که دوست دارند بکنند . چیزی که عوض نمیشه . تا هر وقت طاقت شنیدن حرف حساب نداشته باشیم درجا میزنیم .
اصلا بریم سراغ کارگردانان های عزیزمون ببینیم اونها چه کردند و با اونها چه کردند .
در جام جهانی ۲۰۰۶ قبل از بازی های تیم ملی ایران برای معرفی ایران برای تماشاگران چند نفر از شخصیتهای خیلی برجسته کشور رو نام بردند . یکی از اونها کیارستمی عزیز بود . همونی که خیلی هامون عاشقش هستیم . عاشق اون کلوزآپ ها و لانگ شات های معروفش . اصلا من یکی که عاشق حرف زدنش هستم و صحبتهاش رو بیشتر از فیلمهاش دوست دارم . خیلی هامون هم اون رو با توپ نقد هدف میگیریم . ازش ایراد میگیریم ، اون هم از نوع بنی اسرائیلی . به هر حال چه خوب و چه بد ، چه لایق و چه نا لایق ، ایشون بزرگترین افتخار هنری و سینمایی زنده ی کشورمون هستند . کارگردانی که به هرحال چه از اون خوشمون بیاد و چه نیاد ، در کشورهای دیگه برای خودش صاحب احترام و برای کشورمون افتخار افرینه . یادمون نره که اگه اون بنود ، جولیت بینوش هم هیچوقت نمیومد ایران . این رو هم یادمون نره که بینوش خیلی با توریست ها فرق داره . و فرقش تو اینه که وقتی برگرده به کشورش ، حرفهاش درباره ایران تیتر اول روزنامه ها هستش . و چه خوب که از ایران و کیارستمی خوب یاد کرده . ژان لوک گدار چی ؟ یادمون رفته دربارش چی گفت . اسکوسیزی عزیز چی . به نظر شما شوخی کردند ؟
حالا یه نفر با این سوابق و افتخارات رو شما در تلوزیون همین مملکت تا به حال دیدید ؟ حرفی ، حدیثی ؟
چرا ؟ چون آقای ضرغامی سرش خیلی شلوغه و باید به کارگردان های مهمتری که برای این کشور افتخار افریدند سر بزنه و ازشون تجلیل کنه . اصلا گور بابای افتخار . کارگردانهایی که ما با دیدن فیلمهاشون یادمون میافته که بریم و نماز قضا هامون رو بخونیم . مثل آقای افخمی . امیدوارم سریال او یک فرشته بود رو یادتون نرفته باشه که چه تجلیلی ازش شد . خوب حقش بود . کیارستمی که بلد نیست از این حرفها بزنه . اون فقط بلده طعم گیلاس بسازه . طعم گیلاسی که تک تک دیالوگهاش تلنگره . فلسفیه و شناسنامه داره .
به خدا اگه کیارستمی دیگه یک کلمه هم از ما نگه و به هممون پشت کنه حقمونه . ما برای اون چه کار کردیم . باز هم خدا رو شکر که کیارستمی وزنه بردار نیست . اگه بود دوپینگیش میکردیم تا بگیم افتخاراتش الکی بوده . حقمونه که بره و پشت سرش رو هم نگاه نکنه و ما رو با آقای مجیدی عزیز تنها بزاره .
باز هم مجیدی عزیز یه فیلم بسازه که توی اون فقری ، کفشهای پاره ای ، چشم کوری باشه . با همون مجیدی که بچه های آسمان رو ساخت تا به گفته های بزرگان کشور عمل کنه و افتخار بیافرینه و صد البته که آفرید . هنوز هم یادتون هست اون منتقد معروف مکزیکی رو که درباره ی فیلم افتخار آفرین مجیدی یعنی بچه های آسمان چی گفت ؟ یادتون هست که فقط یه جمله درباره فیلم گفت و اون هم این بود که خدا رو شکر میکنم که در کشور من این همه بدبختی و فقر نیست .
بیا . این همه افتخار . حالا با این همه افتخار میخواهیم چه کنیم ؟

بسم الله الرحمن الرحيم

بسم الله الرحمن الرحیم

بسم الله الرحمن الرحیم

بسم الله الرحمن الرحیم

شبهای روشن
محصول : ۱۳۸۲
ژانر : درام
کارگردان : فرزاد موتمن
با هنرمندی : مهدی احمدی و هانیه توسلی

با صد هزار مردم تنهایی
بی صد هزار مردم تنهایی

وجود انکار ناپذیر شب ، کور شدن آخرین روزنه های عشق ، غزل های مصور ، تنهایی در حین شلوغی همه و همه ابزار تلفیق ادبیات معنا ، حقیقت و امید ، یقین در حین شک و در نهایت دست آوردی به نام سینما . بودن در مدح جامعه و دور بودن از آن ، تضاد شدید افکار و عمل و پناه بردن به خلوص شب همه و همه ابزار جامعه زدگی .

يک استاد جوان دانشگاه که زندگي آرام و سرشار از انزواي خود را با تدريس ادبيات و مطالعه کتاب پر کرده است، با دختر جواني آشنا مي‌شود که مسير زندگي خود را به خاطر کسي که دوست مي‌دارد تغيير داده است. دختر به عاشق خود قول داده است که يک سال پس از واپسين ملاقاتشان، طي چهار شب، در محل معين به ديدار او برود. برخورد استاد ادبيات با اين دختر جوان و پرشور، در همان چهار شب، سبب مي‌شود تا در زندگي و باور هر دوي آنها تغيير مهمي حاصل شود و مفاهيمي چون عشق، ادبيات و انتظار در نظر آنها جلوه‌اي تازه بيابد.

این غزل مصور درباره ی شخصیتی است که نویسنده رمان سالها با اون زندگی کرده و او را درک کرده و توانسته در آخر جامه ی وجود به او بپوشاند .
شیرینی این فیلم نه به خاطر غزلواره ها و نه داستان و نه محوریت آن است . آنچه فیلم را دلنشین تر از فیلمهای عاشقانه ی دیگر میکند طرفین یا همان شخصیت های تعادلی این فیلم هستند . شاید این شخصیت پردازی در نوبه ی خودش بی نظیر باشه و به نوعی در سینمای ما یک اتفاق باشه . البته نباید این نکته را فراموش کرد که این فیلم برگرفته از رمان فئودور داستایوفسکی است . اما شاهکار نویسنده ی فیلمنامه و فرزاد موتمن تلفیق و به نوعی آپدیت آن با جامعه ی روز ایران و افکار موجود در جامعه ی امروزیست .
خیلی ها این فیلم رو عاشقانه ترین فیلم ایرانی میدانند که به نظر من دلیلش زحمت بسیار زیاد ادبیات غنی است که در فیلم موج میزند . در کدام فیلم دیده اید که اینطور اشعار سعدی ، حافظ ، فرخی و ... بر زبان شخصیت ها جاری باشد . داستان ، شخصیت ها ، دیالوگها ، روابط و فضاها همه از دل ادبیات برخاسته است .
فیلم شبهای روشن به معنی دقیق کلمه یک عاشقانه است . فیلم یک رمانس با وقار است که فرزاد موتمن نشان داد که با این بضاعت هم میتوان فیلمی رمانتیک به معنی حقیقی با مولفه های مرسوم یک ژانر ساخت . رمانس شامل مضامینی است چون :
عشق و ماجرا ، نوعی کناره گیری از جامعه که هم در مورد خواننده و هم در مورد قهرمان رمانس صادق است ، خلق فراوان لحظات احساسی ،شخصیت های ساده اما تمثیلی ، اغراق در روابط و تناسبات ، رویدادهای باورنکردنی در روزمرگی و رعایت اصول اخلاقی .
با در نظر گرفتن این ویژگی ها میتوانیم این گونه ادبی را دوست داشته باشیم یا از آن بیزار باشیم .
شبهای روشن آیینه ای است که تصویری سرد و خشن از جامعه ی ما منعکس میکند . اما این آیینه تا آخر سرد و خشن نمی ماند . به حرکت در می آید . گرم و لطیف میشود و ، با اهمیت میشود و سرمایه ی این حرکت فقط و فقط روزنه ای از عشق و بازتاب آن به این آیینه است .
این فیلم فیلمی روشنفکرانه است با شخصیتهای خاص و غریبه و نمیشود بدون آشنایی با دغدغه های آنها ( ادبیات ، شعر ، قصه ، کتاب ، تنهایی و ... ) با آن ارتباط برقرار کرد . داستان فیلم پرکشش است و گره های آن مهیج و پر تعلیقند . باز هم اشاره میکنم به ادبیات و تکرار میکنم که پیوند ادبیات با صراحتی که در فیلم وجود دارد غافلگیر کننده است . داستان ، شخصیت ها ، دیالوگها ، روابط و فضاها همه از دل ادبیات برخاسته است .

به من گفت بیا
به من گفت بمان
به من گفت بخند
به من گفت بمیر
آمدم . ماندم . خندیدم . مردم

بسم الله الرحمن ارحیم